Yapay Zeka Çağında Eğitim
DİJİTAL UYGULAMA REHBERİ
Kitabın Uygulama Ekleri Artık Çevrim İçi
Yapay zekâ araçları ve dijital eğitim uygulamaları çok hızlı değişiyor. Bu nedenle kitabın uygulamaya dönük ekleri, basılı sayfalarda sabit kalmak yerine sürekli güncellenen canlı bir dijital kaynak olarak hazırlanmıştır.
Bu kitapta atıfta bulunulan uygulama rehberleri, örnek çalışmalar, prompt kütüphaneleri ve branş bazlı kullanım senaryoları; yazarın resmî web sitesi üzerinden ücretsiz olarak erişime sunulmaktadır.
Dijital Rehberde Sizi Bekleyen İçerikler
1. Pazartesi Sabahı Rehberi — 150 Pedagojik Prompt
İlkokuldan liseye, farklı branşlar ve eğitim rolleri için hazırlanmış 150 uygulamalı prompt örneği.
Bu bölümde öğretmenler; yapay zekâya ne sorabileceklerini, nasıl soru sorabileceklerini,
ders hazırlığında ve öğrenme süreçlerinde yapay zekâyı nasıl kullanabileceklerini
somut örneklerle inceleyebilirler.
2. Branşlara Göre Yapay Zekâ Haritası
Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Fizik, Kimya, Biyoloji, Sosyal Bilimler, Yabancı Dil, Görsel Sanatlar, Müzik, Okul Öncesi, Rehberlik ve Özel Eğitim gibi alanlar için hazırlanmış uygulama önerileri.
Her branş için:
önerilen araçlar,
örnek kullanım senaryoları, günlük uygulama rutinleri, ders içi kullanım fikirleri
tek bir çerçevede sunulmaktadır.
3. Üretken Yapay Zekânın Branş Bazlı Kullanım Rehberi
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan güncel çerçeveler ve YEĞİ-TEK kaynaklarıyla uyumlu olarak hazırlanan bu bölüm; farklı yapay zekâ araçlarının hangi öğrenme senaryolarında kullanılabileceğine ilişkin örnek uygulamalar içermektedir. Amaç, öğretmenlerin kendi ihtiyaçlarına uygun bir dijital araç seti oluşturabilmelerine destek olmaktır.
Neden Çevrim İçi?
Yapay zekâ ekosistemi sürekli gelişmektedir. Yeni araçlar ortaya çıkmakta, mevcut araçlar güncellenmekte ve kullanım biçimleri değişmektedir.
Bu nedenle uygulama ekleri dijital ortamda sunularak içeriklerin düzenli olarak güncellenmesi ve okuyucuların her zaman güncel kaynaklara erişebilmesi amaçlanmıştır.
Böylece elinizdeki kitap yalnızca okunan bir kaynak değil; gelişen ve güncellenen yaşayan bir öğrenme rehberine dönüşmektedir.
Ücretsiz Erişim
Tüm uygulama eklerine, güncel içeriklere ve indirilebilir kaynaklara aşağı-daki adresten ulaşabilirsiniz: www.pelintemelli.com.tr
Güncellemeler düzenli olarak yayımlanmakta ve yeni içerikler platforma eklenmektedir.
EK A
Pazartesi Sabahı Rehberi
Seçki — 10 Gruptan 150 Prompt
İlkokul · Ortaokul · Lise — Kademeli Dağılım
Prompta Neden Bir Kütüphane Lazımdır?
Bu Ek’te Ne Bulacaksınız?
Ek A, on farklı branş ve rol grubu için hazırlanmış pedagojik prompt örneklerinden oluşan uygulamalı bir kütüphanedir. Amaç, öğretmenin yapay zekâyı sınıfında yalnızca teknik bir araç olarak değil; düşünmeyi, sorgulamayı ve öğrenmeyi destekleyen bir yardımcı olarak kullanabilmesine katkı sunmaktır. Her grup, öğretmene kendi alanında kullanabileceği bir “kavramsal başlangıç noktası” sağlar.
Grup 1: Türkçe & Edebiyat ·
Grup 2: Matematik & Fen Bilimleri ·
Grup 3: Sosyal Bilgiler ·
Tarih · Coğrafya ·
Grup 4: Yabancı Dil ·
Grup 5: Sanat · Beden Eğitimi · Müzik · Görsel Sanatlar.
Grup 6: Rehberlik & PDR ·
Grup 7: Özel Eğitim ·
Grup 8: Okul Müdürü ·
Grup 9: İdari.
Kadro · Grup 10: Veli & Aile.
Promptların içindeki köşeli parantez alanları [ … ], sizin sınıfınıza, öğrencinize ve okul gerçekliğinize göre uyarlamanız için özellikle boş bırakılmıştır.
Sabah saat sekiz. Öğretmen sınıfa giriyor. Elinde yeni bir araç var: yapay zekâ. Hızlı.
Güçlü. Pratik. Ama aklındaki asıl soru şu:
“Bunu sınıfımda nasıl gerçekten anlamlı hâle getirebilirim?”
İşte bu soru, yapay zekânın eğitimdeki en kritik başlangıç noktalarından biridir. Çünkü yapay zekâ, büyük ölçüde kendisine verilen yön kadar üretir.
Belirsiz sorular çoğu zaman yüzeysel sonuçlar doğurur. Oysa pedagojik olarak düşünülmüş, öğrencinin yaşına, sınıfın gerçekliğine ve öğrenme hedeflerine göre kurulmuş sorular; çok daha güçlü öğrenme alanları açabilir. Bu kütüphane tam da o ilk adımda öğretmene eşlik etmek için hazırlandı.
Bu Kütüphane Ne Değildir?
Bu çalışma bir “hazır ders planı” değildir. Müfredatın yerini almaz. Öğretmenin pedagojik kararını ortadan kaldırmaz. Sınıf yönetimini otomatikleştirmeyi amaçlamaz. Tam tersine, öğretmenin karar verme alanını desteklemeyi hedefler.
Çünkü yapay zekâ içerik üretebilir; ancak o içeriğin nasıl kullanılacağına, hangi öğrencide nasıl karşılık bulacağına ve sınıfın hangi anında anlamlı hâle geleceğine hâlâ öğretmen karar verir.
Sınıfın atmosferini, öğrencinin o günkü ruh hâlini, sessizce geride kalan çocuğu ya da sınıfın enerjisini hiçbir algoritma tam olarak okuyamaz. Bunu öğretmen yapar.
Bu nedenle bu kütüphane “YZ sizin yerinize yapar” yaklaşımını değil; “YZ ile birlikte daha bilinçli düşünebiliriz” yaklaşımını savunur.
Bu Seçki Nasıl Hazırlandı?
Bu seçki hazırlanırken her branş grubundan pedagojik açıdan güçlü ve uygulanabilir örnekler seçildi. Süreç boyunca dört temel ölçüt dikkate alındı.
SEÇİM ÖLÇÜTLERİ — Dört temel kriter
- Kademeli Dağılım: Promptlar ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerine uygun örnekler içerecek şekilde dengeli biçimde yapılandırıldı.
- Hemen Uygulanabilirlik: Öğretmenin ek hazırlık gerektirmeden, isterse ertesi gün sınıfta kullanabileceği örnekler önceliklendirildi.
- Pedagojik Derinlik: Amaç yalnızca yapay zekâdan cevap almak değil; öğrencinin düşünme sürecini canlı tutabilmekti.
- Türkiye Bağlamı: İçerikler, Türkiye’nin eğitim yapısı, okul gerçekliği ve sınıf kültürü dikkate alınarak hazırlandı.
Promptları Nasıl Kullanabilirsiniz?
Bu seçkiye kendi branşınızdan başlayabilirsiniz. İlk etapta en basit görünen promptu seçmek çoğu zaman en doğru başlangıç olur.
İlk denemelerde her şey kusursuz ilerlemeyebilir. Bu son derece doğaldır. Önemli olan yalnızca ortaya çıkan sonuç değil; öğretmenin şu soruları sorabilmesidir: Ne işe yaradı? Ne eksik kaldı? Öğrenci nerede daha çok düşündü? Nerede yüzeyselleşti?
Bu farkındalık, sürecin en değerli parçalarından biridir. Promptları birebir kullanmak zorunda değilsiniz. İçeriği öğrencilerinize, sınıf düzeyinize ve okul koşullarınıza göre yeniden şekillendirebilirsiniz. Köşeli parantez içindeki alanlar tam da bu nedenle bırakıldı.
Ayrıca yapay zekâ çıktısını “son ürün” olarak görmek zorunda da değilsiniz. Onu öğrencilerle birlikte geliştirilebilir bir başlangıç noktası olarak ele alabilirsiniz. Örneğin:
“Buna ne ekleyebiliriz?” “Burada eksik olan ne?” “Siz olsaydınız neyi değiştirirdiniz?”
Çünkü yapay zekânın ürettiğini sorgulamak ve geliştirmek de öğrenmenin önemli bir parçasıdır. Ve evet, bazen istediğiniz sonucu alamayabilirsiniz. Bu da sürecin doğal tarafıdır.
Sandbox yaklaşımında olduğu gibi; denemek, yeniden düşünmek ve tekrar denemek öğrenmenin kendisidir.
Modelin Dört Sorusu
Bu seçkideki her prompt, AI Age Learning Model’in dört temel sorusu dikkate alınarak hazırlandı.
| YÖN PUSULASI — AI Age Learning Model’in dört sorusu I. Agency: Karar öğrencide kalıyor mu? II. Eleştirel Düşünce: Öğrenci, yapay zekânın çıktısını sorgulama fırsatı buluyor mu? III. Bağlam İnşası: İçerik öğrencinin kendi dünyasıyla ilişki kurabiliyor mu? IV. Etik Muhakeme: Öğrenci neyin doğru, adil ya da uygun olduğunu düşünmeye yöneliyor mu? |
Bu sorular katı bir kontrol listesi değildir. Daha çok öğretmenin yönünü bulmasına yardımcı olan bir pusula gibidir.
Ve belki de bütün bu seçkinin temel amacı tam olarak budur: Pazartesi sabahı sınıfın kapısından içeri girerken, öğretmenin yanında düşünebileceği bir yol arkadaşı bırakabilmek.
EK A · GRUP 1 — Türkçe & Edebiyat
“Dilin Zenginliği ve Estetik: Yapay Zekâ ile Yaşayan Türkçe”
İlkokul (2–4. Sınıf)
- Masaldan Soru Üret — [MASAL ADI] masalını 3. sınıf öğrencilerine okuttum.Öğrencilerin masalı daha iyi anlamak için kendi sorularını üretmesini istiyorum. Onlara örnek olması için şu düzeylerde birer soru yaz: 1. Metinde ne yazıyor? (bilgi) 2. Neden öyle oldu? (neden–sonuç) 3. Sen olsan ne yapardın? (değerlendirme)
- Deyimlerle Öykü — İçinde “Göz boyamak”, “Kulak kabartmak” ve “Etekleri zil çalmak” deyimlerinin geçtiği ve bu deyimlerin anlamlarının hikâye içinde doğal şekilde anlaşıldığı, 4. sınıf düzeyine uygun kısa bir metin yaz.
- Özet Çıkarma İskelesi — Öğrencinin okuduğu bir hikâyeyi özetleyebilmesi için 4 soruluk rehber hazırla: 1. Hikâye nerede geçiyor? 2. Kahraman kim? 3. Sorun ne? 4. Nasıl çözüldü?
- Empati Öyküsü — Okulda önemli bir eşyasını bulamayan bir çocuğun duygularını anlatan kısa bir 2. sınıf hikâyesi yaz. Hikâyenin sonunda “Sen olsan ne yapardın?” sorusu üzerinden sınıfta konuşma başlatılabilecek bir durum olsun.
Ortaokul (5–8. Sınıf)
- Karakter Röportajı — [KİTAP ADI] adlı eserdeki [KARAKTER ADI] karakterine yapılacak 8 dakikalık bir sınıf içi röportaj için 5 soru hazırla. Sorular karakterin iç çatışmasını ortaya çıkarsın.
- Reklam Metni Analizi — Popüler bir ürün için YZ’ye ikna edici ama içinde 2 tane“abartma” ve “mantık hatası” olan bir reklam metni yazdır. Öğrencilerden bu manipülasyonları bulmalarını iste.
- Mektup Yazma — 2026 yılındaki bir öğrencinin, 1923 yılındaki bir öğrenciye Cumhuriyet’in ilanıyla ilgili merak ettiklerini sorduğu, saygılı ve merak duygusu içeren bir mektup taslağı hazırla.
- Dil Bilgisi Bağlamsal Alıştırma — [DİL BİLGİSİ KONUSU: örn. Fiilimsiler] konusunu doğrudan kural vererek değil; sosyal medya gönderisi, gazete başlığı ve günlük diyalog gibi üç farklı gerçek hayat örneği üzerinden açıkla.
- Öznel-Nesnel Cümle Ayrımı — Aynı konu hakkında 3 öznel ve 3 nesnel cümle oluştur.Ardından öğrencilerin bu cümleleri inceleyerek hangilerinin kanıtlanabilir olduğunu tartışabilecekleri kısa bir yönlendirme sorusu ekle.
- Hikâye Haritası — [HİKÂYE ADI] için Serim, Düğüm ve Çözüm bölümlerini gösterenbir tablo hazırla. Her aşamada karakterlerin yaşadığı duygusal değişimi kısa ifadelerle belirt.
- Medya Okuryazarlığı — Bir internet haberi başlığı örneği oluştur. Bu başlığın hangi yönleriyle yanıltıcı olabileceğini, 7. sınıf öğrencisinin anlayabileceği şekilde açıkla.
Lise (9–12. Sınıf)
- Şiir Kıyaslama — [ŞAİR 1] ve [ŞAİR 2] aynı temayı ([TEMA]) ele alıyor. Bu iki şairin temaya yaklaşımındaki temel farkları, imgeleri ve dönem bağlamını karşılaştıran analitik bir tablo hazırla.
- Tartışmacı Metin — Karşı Argüman — [TARTIŞMA KONUSU] hakkında kompozisyon yazacak bir öğrenci için, farklı görüşleri dikkate alarak karşı argüman geliştirmeye yardımcı olacak “bununla birlikte…” veya “ancak…” ile başlayan 3 geçiş cümlesi öner.
- Yazma Geri Bildirimi — Aşağıdaki öğrenci metnini incele ve şu başlıklarda yapıcı bir geri bildirim taslağı hazırla: Güçlü yön — Geliştirilebilecek bir nokta (somut öneriyle) —
Öğrenciyi düşünmeye yönlendiren bir soru. [ÖĞRENCİ METNİ]
- Geleceğin Edebiyatı — 2050 yılında yazılmış iki farklı şiir düşünelim: biri yapay zekâ desteğiyle, diğeri insan tarafından yazılmış olsun.
- Bu iki şiiri değerlendirirken kullanılabilecek 3 estetik ölçüt öner.
EK A · GRUP 2 — Matematik & Fen Bilimleri
“Ezberden Keşfe: Yapay Zekâ ile Sayıların ve Doğanın Dili”
İlkokul (1–4. Sınıf)
- Dört İşlem Hikâye Problemi — 3. sınıf öğrencisi için [İŞLEM: örn. toplama/çıkarma]içeren, kahramanı bir [HAYVAN] olan ve günlük hayat (örneğin alışveriş) içinde geçen 3 farklı hikâye problemi yaz. Sorunun sonunda “Nasıl çözdüğünü bir arkadaşına anlatır mısın?” sorusunu ekle.
- Sayıları Karşılaştırma — Büyük ve küçük işaretlerini ( < , > ) bir hikâye içinde canlandırarak anlat. 1. sınıf öğrencisinin kolayca hatırlayabileceği basit ve eğlenceli bir benzetme kullan.
- Doğa Gözlemcisi — Bahçedeki karıncaların hareketlerini gözlemleyen bir öğrenci için“Karınca Günlüğü” şablonu hazırla. “Ne yapıyorlar?”, “Nereye gidiyorlar?”, “Ne taşıyorlar?” gibi yönlendirici sorular ekle.
- Geri Dönüşüm Fiziği — Evdeki geri dönüştürülebilir malzemelerle yapılabilecek basit bir “uçak tasarımı” etkinliği planla. Farklı kanat şekillerinin uçuş üzerindeki etkisini düşündüren 2 soru ekle.
Ortaokul (5–8. Sınıf)
- Kavram Yanılgısını Bul — [KONU: örn. Isı ve sıcaklık farkı] konusunda öğrencilerin sık karıştırdığı 3 durumu örnekle açıkla. Bu örnekler üzerinden sınıfta tartışma başlatacak sorular oluştur.
- Deney Senaryosu Tasarla — [KONU: örn. Fotosentez] konusunu anlamaya yardımcı olacak, evde bulunabilecek basit malzemelerle yapılabilecek, güvenli ve kısa süreli bir deney planı hazırla.
- Soyut Kavramı Somutlaştır — [KONU: örn. Hücre zarı / Negatif sayılar] konusunu günlük hayattan bir benzetme ile açıkla (örneğin bir bina, bir güvenlik sistemi veya bir asansör üzerinden).
- Ekosistem Simülasyonu — Bir göldeki kurbağa sayısının azalmasının, sinek ve yılan popülasyonunu nasıl etkileyebileceğini basit bir senaryo üzerinden anlat. Öğrencilerin neden–sonuç ilişkisi kurmasını sağlayacak sorular ekle.
- Matematik Hata Analizi — [KONU: örn. Rasyonel sayılarda toplama] ile ilgili bir öğrencinin yapabileceği tipik bir hatayı örnekle açıkla. Ardından öğrencilere “Bu hatayı bir arkadaşına nasıl anlatırdın?” sorusunu yönelt.
- Vücudumuzdaki Sistemler — Dolaşım sistemini bir şehrin su dağıtım sistemi üzerinden benzeterek anlat. Kalp, damarlar ve kanın görevlerini bu model üzerinden sade bir şekilde açıkla.
- Denklem Kurma — Kısa bir problem hikâyesi yaz. Hikâyedeki ipuçları, [KONU: örn.birinci dereceden denklemler] kurularak çözülebilecek şekilde tasarlanmış olsun.
Lise (9–12. Sınıf)
- Fizik-Günlük Hayat Köprüsü — Newton’un 2. Yasası’nı, araçlardaki güvenlik sistemleri (örneğin hava yastığı) üzerinden açıklayan kısa bir ders notu hazırla.
- Biyoloji Etik Sorgulama — Genetik teknolojilerin (örneğin gen düzenleme yöntemleri) gelecekte nasıl kullanılabileceğine dair bir senaryo oluştur. Öğrencilerin farklı bakış açılarını değerlendirebileceği tartışma soruları ekle.
- Kuantum Fiziğine Giriş — Schrödinger’in kedisi düşünce deneyini, 12. sınıföğrencisine olasılık ve gözlem kavramları üzerinden sade ve anlaşılır bir şekilde açıkla.
- Geleceğin Bilim İnsanı — 2050 yılında bir bilim insanının yapay zekâ destekli bir laboratuvarda çalıştığı kısa bir günlük metni yaz. Hangi işleri yapay zekâya bıraktığını ve hangi kararları kendisinin aldığını dengeli bir şekilde göster.
EK A · GRUP 3 — Sosyal Bilgiler · Tarih · Coğrafya
“Zaman ve Mekân Arasında Köprü: Yapay Zekâ ile Yaşayan Sosyal Bilimler”
İlkokul (4. Sınıf)
- Kültürel Miras — UNESCO Dünya Mirası listesindeki bir alanı, o dönemin kıyafetlerini ve seslerini betimleyen “sanal bir tur rehberi” metni oluştur.
- Üretimden Tüketime — Bir ekmeğin tarladan sofraya yolculuğunu, ekmeğin kendi ağzından anlatan eğlenceli bir öykü yaz.
- Doğal Afet Bilinci — Deprem çantasındaki malzemelerin neden gerekli olduğunu anlatan, “çantanın içindeki eşyalar konuşuyor” temalı bir metin yaz.
- Mesleklerin Değişimi — Dedemin mesleği (örn: Nalbantlık) neden bugün yok? Bu değişimi teknolojinin gelişimiyle açıklayan 3 cümlelik bir not hazırla.
Ortaokul (5–8. Sınıf)
- Tarihsel Empati — Fatih Sultan Mehmet ile günümüzde yaşayan bir öğrenciyi karşı karşıya getiren bir diyalog yaz.
- İstanbul’un fethini, tarihsel empati ve teknolojik farklar açısından ele alarak iki dönemi karşılaştır.
- İklim ve Yerleşme — Dünya ortalama sıcaklığı 5 derece artsaydı, Anadolu’daki yerleşim haritası nasıl değişirdi? Öğrencilerin tartışması için 3 risk senaryosu üret.
- Dijital Vatandaşlık — Sosyal medyada yayılan “yanlış bir tarih bilgisini”(dezenformasyon) nasıl tespit ederiz? 5 maddelik bir “teyit rehberi” hazırla.
- İnsan Hakları — Çocuk hakları sözleşmesindeki bir maddenin ihlal edildiği kurgusal bir vaka yaz ve öğrencilerden çözüm üretmelerini iste.
- İpek Yolu Ekonomisi — İpek Yolu’nda seyahat eden bir tüccarın, Venedik’ten Çin’ekadar tuttuğu kurgusal bir ticaret günlüğünden bir sayfa yaz.
- Küresel Sorunlar — Dünya genelindeki temiz su krizini çözmek için “Genç BirleşmişMilletler” delegesi olarak bir konuşma metni hazırla.
- İstiklal Marşı Analizi — Mehmet Akif’in İstiklal Marşı’nda kullandığı “Hürriyet” ve“İstiklal” kavramlarını, dönemin ruhuyla analiz eden bir ders notu oluştur.
Lise (9–12. Sınıf)
- Sürdürülebilir Kalkınma — Bir sanayi şehrini “Sıfır Atık” modeline geçirmek için 10 yıllık bir stratejik yol haritası taslağı oluştur.
- Küresel Göç — İklim göçünün 2050 yılındaki rotalarını tahmin eden bir senaryo yaz ve Türkiye’nin bu süreçteki “köprü” rolünü analiz et.
- Cumhuriyet Ekonomisi — İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararların, bugün yerliüretim hamleleriyle (TOGG, İHA vb.) olan vizyonel bağını açıkla.
- Geleceğin Tarihçisi — 2100 yılında yaşayan bir tarihçinin, 2020’li yıllardaki “DijitalDönüşüm” dönemini nasıl isimlendireceğini ve hangi olayları kırılma noktası göreceğini kurgula.
EK A · GRUP 4 — Yabancı Dil
“Sessizliği Bozmak: Yapay Zekâ ile Doğal Dil Edinimi”
İlkokul (2–4. Sınıf)
- Resimli Kart Üretimi — 3. sınıf [KELİME GRUBU: örn. Hayvanlar] konusu için, her kartta kelimenin İngilizcesi, Türkçe telaffuz rehberi (örn: [layın]) ve akılda kalıcı bir görsel betimlemesi bulunan 10 kartlık bir öğrenme seti hazırla.
- Şarkı ile Öğrenme — 3. sınıf “Vücudun Bölümleri” konusu için basit bir ritimle söylenebilecek, tekrar eden nakaratı olan ve öğrencilerin hareket ederek eşlik edebileceği kısa bir şarkı yaz.
- Ses Taklitli Hikâye — İçinde hayvan seslerinin geçtiği kısa bir hikâye oluştur. Hikâye sırasında öğrencilerin duydukları hayvanın İngilizce adını söyleyebileceği etkileşimli bir yapı kur.
- Uykudan Önce İngilizce — Veli ve öğrencinin evde birlikte kullanabileceği, basit ve doğal bir “iyi geceler” İngilizce diyalogu tasarla (3–4 kısa cümle).
Ortaokul (5–8. Sınıf)
- Sokratik Dil Ortağı — Sen bir [ROL: örn. garson / kütüphaneci] rolündesin. [SEVİYE:A2] düzeyindeki öğrencimle bir diyalog başlat. Öğrenci hata yaptığında doğrudan düzeltmek yerine, “Can you say it in another way?” gibi yönlendirici ifadelerle doğru kullanıma ulaşmasını destekle.
- Beklenmedik Durum Diyaloğu — Bir kafede sipariş verme diyaloğu oluştur. Ancak küçük bir sorun ekle (örneğin istenen ürünün kalmamış olması). Öğrencinin alternatif üretmesini sağlayacak bir akış kur.
- Hata Düzeltme Koridoru — Ortaokul öğrencilerinin sık yaptığı 5 tipik dil bilgisi hatasını içeren kısa örnek cümleler hazırla. Öğrencilerin bu hataları fark edip düzeltmelerini sağlayacak bir etkinlik tasarla.
- Kültür Karşılaştırması — İngiltere ve Türkiye’deki bir okul gününü karşılaştıran, 7.sınıf düzeyine uygun sade bir tablo hazırla. Ardından “Sana hangisi daha ilginç geliyor, neden?” sorusunu ekle.
- Seyahat Günlüğü — Kurgusal bir Londra gezisinin 3 günlük kısa bir günlüğünü yaz.Öğrencilerden her güne küçük bir problem eklemelerini (örneğin yol bulma, bilet bulamama gibi) iste.
- KEM (Çevrimdışı) Paketi — İnternet erişimi olmayan bir sınıfta kullanılabilecek,basit kurallarla oynanan bir “İngilizce Tabu Oyunu” için kelime listesi ve yönergeler hazırla.
- Zaman Yolculuğu — Geçmişten gelen bir kişiye (örneğin Graham Bell) günümüz iletişim araçlarını tanıtan kısa bir röportaj kurgula. 5 temel soru oluştur.
Lise (9–12. Sınıf)
- 12. YZ Yazma Geri Bildirimi — Ekteki İngilizce metni incele. Dil bilgisi hatalarını tek tek işaretlemek yerine şu başlıklarda yapıcı geri bildirim ver: Argümanın gücü — Metnin akışı — Kelime çeşitliliği.
- TED Talk Hazırlığı — Öğrencinin ilgi duyduğu bir konuda 3 dakikalık bir konuşma hazırlaması için bir yapı öner. Giriş (ilgi çekici başlangıç), gelişme ve kapanışta (eylem çağrısı) neler olabileceğini göster.
- İş Görüşmesi Provası — Sen bir insan kaynakları uzmanısın. [MESLEK] için başvuran öğrenciye 3 soru sor. Her cevap sonrasında kısa ve yapıcı bir geri bildirim ver.
- YZ–İnsan Kıyaslaması — İki farklı şiir metni düşünelim: biri yapay zekâ desteğiyle,diğeri bir şair tarafından yazılmış olsun. Bu iki metni değerlendirirken kullanılabilecek 3 analiz sorusu öner.
EK A · GRUP 5 — Sanat · Beden Eğitimi · Müzik · Görsel Sanatlar
“Yaratıcılığın Dijital Kanatları: Yapay Zekâ ile Estetik ve Hareket”
Görsel Sanatlar
- Sanat Eseri Analiz Rehberi — [SANAT ESERİ ADI] tablosunu 7. sınıf öğrencileriyle analiz edeceğiz. Eserin renk paleti, kompozisyonu ve o dönemde kullanılan teknikler hakkında öğrencileri düşündürecek 5 basamaklı bir gözlem rehberi hazırla.
- YZ için Betimleme (Prompt Engineering) — Van Gogh’un “Yıldızlı Gece” tarzında bir
“2026 İstanbul’u” hayal et. Bunu bir görsel üreticiye (DALL-E/Midjourney) anlatmak için gereken teknik detayları (ışık, fırça darbesi, atmosfer) içeren 3 farklı betimleme yaz.
- Renk Psikolojisi Deneyi — Öğrencilerin “Korku”, “Huzur” ve “Enerji” duygularını sadece renkleri kullanarak ifade etmeleri için bir “Soyut Sanat” atölyesi planla.
- Geleneksel Ebru Sanatı — Ebru sanatındaki doğallık ve akış ile dijital üretim süreçlerinin farklılıklarını ve benzer yönlerini tartışmaya açan bir sınıf içi sohbet çerçevesi oluştur.
- Estetik Eleştiri — Farklı üretim süreçlerinden çıkan iki eseri (dijital destekli vegeleneksel) “yaratıcılık, özgünlük ve ifade” açısından değerlendirmeye yönelik bir tartışma etkinliği tasarla.
Müzik
- Müzik Parçası Bağlamlandırma — [MÜZİK ESERİ: örn. Itri — Neva Kâr] eserini 10.sınıf öğrencilerine tanıtacağım. Eserin bestelendiği dönemin ruhunu, kullanılan makamın hissettirdiklerini ve dinlerken dikkat etmeleri gereken 3 detayı hazırla.
- Ritim Keşfi Atölyesi — Sadece elleri, ayakları ve sıraları kullanarak yapılabilecek 4/4’lük bir ritim oyunu tasarla. Her grubun farklı bir ritim tutarak bir “sınıf orkestrası” oluşturmasını sağla.
- Müzikte Matematik — Notaların vuruş süreleri (birlik, ikilik, dörtlük) ile rasyonel sayılar arasındaki ilişkiyi gösteren bir “Müzik–Matematik” ders planı hazırla.
- Geleceğin Müziği — YZ’nin müzik üretiminde nasıl bir rol oynayabileceğini ve insan yaratıcılığıyla nasıl birlikte çalışabileceğini tartışmaya açan 3 soru hazırla.
Beden Eğitimi ve Drama
- Beden Eğitimi Ders Planı — 6. sınıf öğrencileri için “Koordinasyon ve Çeviklik”odaklı, içinde rekabet yerine iş birliği olan 40 dakikalık bir ders planı hazırla.
- Fair-Play Senaryosu — Bir okul maçında hakemin yanlış karar verdiği ama oyuncunun dürüstçe gerçeği söylediği bir “etik drama” senaryosu yaz.
- Engelsiz Spor — Bedensel engelli bir arkadaşımızın sınıftaki voleybol maçına nasıl dâhil edilebileceğine dair 3 farklı “Kapsayıcı Oyun Modifikasyonu” öner.
- Nefes ve Odaklanma — Sınav öncesi öğrencilerin kalp atışını sakinleştirecek, 3 dakikalık “Kare Nefes” tekniği rehberi ve uygulama adımlarını yaz.
- Drama Senaryo Taslağı — Zorbalık karşısında sessiz kalan bir tanığın yaşadığı iç çatışmayı anlatan, diyalogları öğrencilerin tamamlayacağı 3 sahnelik bir iskelet hazırla.
- Geleceğin Sporu — Yerçekimsiz bir ortamda veya VR gözlüklerle yapılabilecek kurgusal bir “2100 Yılı Sporu” icat et ve kurallarını yaz.
EK A · GRUP 6 — Rehberlik & PDR
“Duygusal Zekâ ve Veri: Yapay Zekâ Destekli Kapsayıcı Rehberlik”
Sosyal-Duygusal Öğrenme ve Esenlik
- Duygu Termometresi — Öğrencilerin o günkü duygularını gönüllü olarak ifade edebilecekleri, güvenli ve yargısız bir sınıf etkinliği tasarla. Etkinlik sonunda öğrencilerin “Bugün kendime nasıl bakıyorum?” sorusu etrafında kısa bir yansıtma yapmasına olanak tanı.
- Kaygı Yönetimi (Sınav Öncesi) — Sınav kaygısını yönetmeye yönelik, öğrencinin duygusunu anlamasını ve düzenlemesini destekleyen kısa bir atölye planı hazırla. Planın içinde nefes egzersizi, düşünce yeniden çerçeveleme ve kısa bir yansıtma bölümü yer alsın.
- Empati Haritası — Sınıf içinde yaşanan kurgusal bir anlaşmazlık üzerinden (örn: oyungrubuna alınmama), öğrencilerin tarafların ne düşündüğünü, ne duyduğunu ve ne hissettiğini analiz edeceği bir “Empati Haritası” şablonu oluştur.
- Karar Verme Becerisi — Bir öğrencinin zor bir durum karşısında karar verirken artı ve eksileri değerlendirmesini sağlayacak bir karar matrisi oluştur.
- Özgüven İnşası — Öğrencinin geçmişteki küçük başarılarını listeleyeceği bir “Başarı Müzesi” tasarım projesi tasarla.
Akran İlişkileri ve Zorbalıkla Mücadele
- Zorbalık: Tanık Rolü — Akran zorbalığında tanık olan öğrencilerin güvenli ve destekleyici şekilde nasıl davranabileceklerini anlatan bir senaryo oluştur. Senaryoda tanığın içinden geçen düşünceleri, aldığı küçük kararları ve sonrasında yaşanan değişimi göster.
- Siber Zorbalık Farkındalığı — Bir sosyal medya grubunda yapılan dışlayıcı yorumun etkilerini tartışan ve “Dijital Ayak İzi”’nin kalıcılığını vurgulayan bir vaka analizi oluştur.
- Güvenli Alan Oluşturma — Sınıfta öğrencilerin kendilerini güvende hissetmeleri için“Asla Yapmayacağımız 3 Şey” ve “Her Zaman Yapacağımız 3 Şey” listesini sınıfla birlikte nasıl oluştururuz?
Eğitsel ve Mesleki Rehberlik · Dijital Yaşam
- Kariyer Keşif Oturumu — Öğrencinin ilgi duyduğu [3 ALAN] ve güçlü olduğu [3YETENEK] bilgilerine dayanarak; 2030 dünyasında bu yeteneklerin birleştiği 5 hibrit meslek öner ve nedenlerini açıkla.
- Hedef Belirleme (SMART) — Öğrencinin “Matematik notumu yükseltmek istiyorum”gibi genel bir hedefi, SMART (Özel, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, İlgili, Süreli) hâle getirmesine yardımcı olacak bir tablo kurgula.
- Mesleklerin Geleceği ve YZ — YZ’nin [MESLEK: örn. Avukatlık/Doktorluk]üzerindeki etkisini anlatan ve gelecekte bu meslekte hangi “insanî becerilerin” vazgeçilmez olacağını vurgulayan bir rapor hazırla.
- Dijital Ayak İzi — Bugün paylaştığın bir fotoğraf 10 yıl sonra iş başvurunda karşına çıkarsa ne hissedersin? Bu konuda öğrencilere bilinç kazandıracak bir “Zaman Kapsülü” etkinliği tasarla.
- Algoritma okur yazarlığı — Neden YouTube/TikTok hep sevdiğim videoları gösteriyor? Algoritmaların bizi nasıl bir “yankı odasına” hapsettiğini 9. sınıflara açıkla.
- Veli Görüşmesi Hazırlık Notu — Zor bir disiplin durumu için veli görüşmesine hazırlanıyorum. Veliyi suçlamadan, çözüm ortağı yapacak bir açılış konuşması ve 3 yapıcı soru taslağı hazırla.
- PDR Yıllık Plan Revizyonu — MEB’in yeni vizyonu çerçevesinde, rehberlik planına“Dijital Esenlik” ve “YZ Etiği” konularını hangi aylarda ve nasıl entegre edebileceğimize dair bir öneri sun.
EK A · GRUP 7 — Özel Eğitim · Kaynaştırma · Destek Odası
“Kapsayıcı Eğitimde Yapay Zekâ: Kimseyi Geride Bırakmayan Teknoloji”
ÖNEMLİ NOT — Bu grup promptlarının hazırlanış ilkesi
Bu bölümdeki promptlar öğrenci ismi girilmeden (anonim), Millî Eğitim Bakanlığı Etik Kılavuzu’ndaki “İnsan Denetimi” ve “Eğitsel Değer” ilkeleriyle hazırlanmıştır.
Otizm Spektrumu ve Sosyal İletişim
- Sosyal Öykü Hazırlama — Sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanan bir öğrencim için“Okul kütüphanesinden kitap ödünç alma” sürecini anlatan, net ve sakinleştirici bir sosyal öykü taslağı yaz.
- Beklenmedik Değişim Yönetimi — Otizm spektrumundaki bir öğrencim için “Beden eğitimi dersinin yağmur nedeniyle iptal olması” durumunu açıklayan ve belirsizliği gideren bir geçiş metni hazırla.
- Görsel İşlemleme Rehberi — Beslenme saatinde “Elleri yıkama, masayı hazırlama ve yemeği bitirme” adımlarını içeren, görsel çizelgeye dönüştürülebilecek 5 kısa cümlelik yönerge seti yaz.
- Mecazları Somutlaştırma — Mecaz ve gerçek anlam arasındaki farkı, sade ve görselleştirilebilir bir örnekle açıklayan bir içerik hazırla.
Öğrenme Güçlüğü ve Üstün Yetenek
- Görsel Hafıza Teknikleri — Öğrencinin karıştırması muhtemel olan ‘b’ ve ‘d’harflerini, birbirine karışmayacak iki farklı nesneye (örn: göbekli adam ve sırt çantalı adam) benzeten bir hikâye kurgula.
- Yazılı Anlatım Desteği (Outline) — Öğrencinin “Hafta sonu ne yaptım?” konulu bir yazı yazması için ona 5 tane “Cümle Başlatıcı” (örn: “En çok … hoşuma gitti çünkü…”) öner.
- Özetleme İskelesi — Uzun bir okuma parçasını, öğrencimin zihnini yormayacak şekilde; her biri birer sembol ile başlayan 4 ana fikir maddesine indirge.
- Tersine Mühendislik Görevi — Bir problemi çözmeye yönelik yaratıcı düşünmeyi teşvik eden, öğrencinin kendi çözümünü geliştirmesine fırsat veren bir proje yönergesi hazırla.
- Sokratik Sorgulama Dizisi — Öğrencinin bir konudaki (örn: Uzay araştırmaları) kendi ön yargılarını fark etmesini sağlayacak, birbirini takip eden 5 derinleştirici soru hazırla.
Görme – İşitme – Fiziksel Yetersizlik ve BEP
- Sesli Komut Stratejisi — Fiziksel engeli nedeniyle klavye kullanamayan bir öğrenciye; YZ asistanına en verimli komutları (promptları) nasıl vereceğini öğreten 5 maddelik bir kılavuz yaz.
- Engelsiz Oyun Tasarımı — Tekerlekli sandalyedeki bir öğrencinin sınıftaki arkadaşlarıyla “aktif” şekilde katılabileceği bir bahçe oyunu icat et ve kurallarını yaz.
- BEP SMART Hedef Taslağı — Dikkatini sürdürmekte zorlanan anonim bir öğrenci için; 1 aylık, ölçülebilir ve gerçekçi 3 akademik hedef (BEP taslağı) hazırla.
- Evde Destek Rehberi — Veliye yönelik; öğrencimin okulda öğrendiği [X] becerisini evde 10 dakikalık bir oyunla nasıl pekiştirebileceğini anlatan pratik bir not hazırla.
- Sınıf Kabul Etkinliği — Kaynaştırma öğrencisinin sınıfa dâhil olmasını sağlayacak,diğer öğrencilerin “farklılıkları zenginlik olarak” görmesini teşvik eden bir drama atölyesi planla.
- Duygusal Yanma (Burnout) Önleme — Özel eğitim öğretmenleri için; gün içindeki yoğun tempoda uygulanabilecek 2 dakikalık bir “Zihinsel Mola” asistanı metni hazırla.
EK A · GRUP 8 — Okul Müdürü
“Stratejik Liderlik: Dijital Dönüşümü ve İnsanı Yönetmek”
Vizyon ve Stratejik Planlama
- 3 Yıllık Vizyon Belgesi — Okulun dijital dönüşüm vizyonunu ortaya koyan 10 maddelikbir stratejik çerçeve metni hazırla.
- Sandbox (Deney Alanı) Duyurusu — Öğretmenlerin “Yeşil Koridor”’da güvenle deneme yapabilmeleri için; sorumluluk sınırlarını ve okulun sağladığı “hata yapma alanı” güvencesini anlatan resmî bir yazı yaz.
- Direnç Yönetimi Stratejisi — YZ’den çekinen öğretmenler için; başarı hikâyeleri üzerinden kurgulanmış, suçlayıcı olmayan bir motivasyon sunumu taslağı oluştur.
- Bütçesiz İnovasyon — Okulun mevcut imkânlarıyla (Fatih Projesi, EBA) hiçbir ek bütçe gerektirmeyen 5 farklı YZ uygulama alanı öner.
Etik, Güvenlik ve İnsan Kaynağı
- Akademik Dürüstlük Sözleşmesi — Öğrenci ve velilerin imzalayacağı; YZ’nin “asistan”olarak kullanımına izin veren ama “kopya” sınırını çizen bir etik sözleşme tasarla.
- Kriz Senaryosu (Veri Sızıntısı) — Kurgusal bir veri güvenliği durumunda velilere yönelik şeffaf ve çözüm odaklı bir bilgilendirme metni hazırla.
- KVKK Uyum Beyanı — Velilere; okuldaki YZ uygulamalarının 6698 sayılı kanunla nasıl uyumlu olduğunu anlatan bir “Bilgilendirilmiş Onam Formu” taslağı yaz.
- YZ Katkı Beyan Formatı — Öğrenci ödevlerinde “Bu ödevin yüzde kaçı YZ, yüzde kaçı benim fikrim?” sorusuna yanıt veren bir “Özgünlük Beyanı” şablonu oluştur.
- İlham Veren Lider Konuşması — YZ devriminin merkezinde “İnsan ve Öğretmen”olduğunu vurgulayan, 24 Kasım Öğretmenler Günü için vizyoner bir hitabet metni yaz.
- YZ Ehliyeti Tanımı — Okul bünyesinde “YZ Ehliyeti” almış öğretmenlerin sahip olması gereken 5 temel yetkinliği tanımla.
Veli, Toplum ve Operasyonel Liderlik
- Veli Akademisi Müfredatı — Veliler için 4 haftalık “YZ Çağında Dijital Ebeveynlik”eğitim semineri programı ve içeriklerini hazırla.
- Mentorluk Eşleşmesi — Öğrenciler ve öğretmenler arasında karşılıklı öğrenmeyi destekleyen bir mentorluk modeli tasarla.
- Siber Zorbalık Protokolü — YZ destekli bir siber zorbalık vakasında okul yönetiminin hızlı, kararlı ve destekleyici müdahale adımlarını içeren bir yol haritası oluştur.
- KEM (Çevrimdışı YZ) Lojistiği — İnterneti kısıtlı sınıflar için KEM paketlerinin güncellenme ve dağıtım döngüsünü yöneten bir iş akışı hazırla.
- Liderin Kendi Gelişimi — Bir okul müdürü olarak; kendi “YZ Liderlik Performansımı”her ay nasıl değerlendirebilirim? Bir öz-yansıtma formu hazırla.
EK A · GRUP 9 — İdari Kadro
“Operasyonel Mükemmellik: Sistemin Çarklarını Döndürmek”
Yazışma, Raporlama ve Bürokrasi
- Resmî Yazışma Asistanı — İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü’ne yazılacak; okulun YZ pilotuygulama sonuçlarını ve ihtiyaçlarını özetleyen, bürokratik dile (DYS uyumlu) uygun bir resmî yazı taslağı hazırla.
- Toplantı Tutanağı Analizi — 3 saatlik bir Öğretmenler Kurulu toplantısının ham notlarını veriyorum. Bunlardan 5 maddelik bir “Eylem Kararı Listesi” ve “Sorumlu Takvimi” oluştur.
- Gelen Evrak Özetleme — MEB’den gelen uzun bir genelgeyi (örn: Yeni MüfredatUygulama Esasları); öğretmenlerin 2 dakikada okuyup anlayabileceği bir “Bilgi Kartı”’na dönüştür.
- Müdür Brifingi — Haftalık idari işlerin özetini (bekleyen yazılar, biten projeler, acildurumlar) müdüre sunmak üzere tek sayfalık bir “İdari Durum Paneli” (dashboard) hazırlat.
- Duyuru Metni Tasarımı — Velilere yönelik; okulun dijital güvenlik önlemlerini anlatan kısa, net ve güven verici bir SMS ve e-posta duyuru metni yaz.
Veri Güvenliği ve KVKK
- KVKK Uyum Denetimi — Okulda kullanılan dijital araçların veri güvenliği açısından değerlendirilmesine yardımcı olacak bir kontrol listesi hazırla.
- Tedarikçi Sorgulama — Okula yeni bir yazılım veya donanım satan firmanın gizlilik sözleşmesinde aranması gereken 5 “Kritik Güvenlik Maddesi” belirle.
- Öğrenci Veri Paylaşım Onayı — Velilere yönelik, açık ve anlaşılır bir dilde hazırlanmış veri bilgilendirme ve onay formu taslağı yaz.
- Dijital Ayak İzi Temizliği — Dönem sonunda okulun web sitesi ve sosyal medya hesaplarındaki öğrenci verilerinin (isim, yüz) güvenliğini sağlamak için bir “Veri Silme ve Arşivleme Rehberi” yaz.
Lojistik, İletişim ve Personel
- KEM (Çevrimdışı YZ) Dağıtım Planı — İnterneti olmayan dağ köylerindeki sınıflarımız için; KEM paketlerinin öğretmen tabletlerine yükleneceği “Haftalık Güncelleme İstasyonu” lojistiğini planla.
- Laboratuvar Rezervasyon Sistemi — Okuldaki bilişim laboratuvarının YZ projeleri için kullanım saatlerini branşlara göre optimize eden bir “Haftalık Paylaşım Çizelgesi” oluştur.
- Okulun Dijital Başarı Hikâyesi — Okulun YZ dönüşümünü anlatan; sosyal medya(Instagram/Twitter) için 5 postluk bir “Dijital Dönüşüm Yolculuğumuz” serisi planla.
- Yeni Gelen Personel Oryantasyonu — Okula yeni atanan bir öğretmene; okulun YZ politikasını, kullanılan araçları ve etik kuralları 1 sayfada anlatan bir “Hoş Geldin Paketi” hazırla.
- Öğretmen Zaman Yönetimi Analizi — İdari görevlerin YZ ile otomatikleşmesi sonucunda öğretmenlerin kazandığı zamanın (örn: haftalık 4 saat); hangi eğitim faaliyetlerine yönlendirilebileceğine dair öneri sun.
- İdari Personel Öz-Değerlendirme — Bir müdür yardımcısı olarak; okulun dijital dönüşümündeki kendi rolümü (destek hızı, sorun çözme) her ay nasıl ölçebilirim? Bir “İdari Başarı Kontrol Listesi” hazırla.
EK A · GRUP 10 — Veli · Aile
“Dijital Ebeveynlik: YZ Çağında Çocuğunuza Yol Arkadaşı Olmak”
Ödev, Öğrenme ve Güvenlik
- “Ödevi Kim Yaptı?” Sorgusu — Çocuğun konuyu anlayıp anlamadığını keşfetmeye yönelik merak uyandıran 5 soru öner.
- Hata Avcısı Oyunu — Bilgiyi doğrulama becerisini geliştiren kısa ve eğlenceli bir aile etkinliği tasarla.
- Sokratik Ev Ödevi Asistanı — Çocuğuma matematik ödevinde YZ’yi bir “cevap makinesi” olarak değil, ona ipuçları vererek soruyu çözdüren bir “özel öğretmen” gibi nasıl kullandırabilirim? Adım adım bir yöntem öner.
- Dijital Mahremiyet Masalı — Çocuklara dijital ortamda kişisel bilgilerini korumanın önemini sade ve anlaşılır bir hikâye ile anlat.
- Ev İçi Teknoloji Sözleşmesi — Veli ve çocuğun birlikte imzalayacağı; YZ’nin hangi saatlerde, hangi amaçla (eğitim/eğlence) ve hangi etik kurallarla kullanılacağını belirleyen samimi bir sözleşme taslağı hazırla.
- Yapay Görsel (Deepfake) Bilinci — Dijital içeriklerin her zaman gerçek olmayabileceğini, çocukları korkutmadan anlatan bir açıklama yöntemi öner.
Gelecek, Sağlık ve Okul-Aile İş Birliği
- Vazgeçilmez İnsanî Beceriler — YZ’nin asla yapamayacağı “Empati, Yaratıcılık, KritikDüşünme” gibi 5 insanî beceriyi evde oyunlarla nasıl geliştirebileceğimize dair öneriler sun.
- Geleceğin Kariyer Rehberi — Çocuğumun ilgi duyduğu [ALAN: örn. Resim] hobisini;gelecekte YZ ile birleştirerek nasıl bir mesleğe (örn: YZ Sanat Direktörü) dönüştürebileceğini anlatan bir vizyon yazısı hazırla.
- YZ ile Sınav Hazırlığı — LGS/YKS sürecindeki gencin, YZ’yi deneme sınavı analizi yapmak ve “yapamadığı soruların benzerlerini üretmek” için nasıl kullanabileceğini anlatan bir rehber hazırla.
- Ekran Süresi vs. Ekran Kalitesi — Çocuğun teknoloji kullanımını “üreten” ve“tüketen” etkinlikler açısından değerlendiren basit bir takip tablosu hazırla.
- Dijital Detoks Kampı — Hafta sonu bir günlüğüne tüm cihazların kapatıldığı bir“Analog Aile Günü” için 5 farklı internetsiz aktivite önerisi sun.
- Öğretmenle YZ Toplantısı — Veli toplantısında öğretmene; “Okuldaki YZ uygulamaları çocuğumun [X] yeteneğini nasıl etkiliyor?” diye sorulacak 5 stratejik ve yapıcı soru hazırla.
- Dijital Liderlik — Çocuğumun teknolojiyi sadece tüketen değil, teknolojiyi yöneten ve ona yön veren bir lider olması için evde nasıl bir “yönetici iklimi” kurmalıyım?
- KEM Modeli ve Köy Okulu Velisi — İnterneti olmayan bir bölgede yaşayan veliye;
KEM paketlerinin çocuğu için neden bir “fırsat eşitliği” kapısı olduğunu anlatan umut verici bir konuşma yaz.
- Geleceğe Not — Çocuğunuzla birlikte, 2040 yılındaki “Yetişkin Hâli”’ne; bugün YZ ile öğrendiği en önemli dersi anlatan bir video/ses kaydı (zaman kapsülü) hazırlama rehberi.
EK A · KULLANIM ÇERÇEVESİ
Yapay Zekâ Destekli Öğrenme İçin Temel İlkeler
Bu ekte yer alan tüm örnekler; öğretmenlerin, yöneticilerin, velilerin ve öğrencilerin yapay zekâyı eğitim süreçlerine bilinçli, dengeli ve amaç odaklı bir şekilde entegre edebilmesi için hazırlanmıştır.
Bu bölüm bir “hazır içerik bankası” değildir. Aksine; nasıl düşüneceğimizi, nasıl uygulayacağımızı ve nerede sınır koyacağımızı gösteren bir rehberdir.
1. AMAÇ — Öğrenmeyi Derinleştirmek
Yapay zekâ, öğrenmenin yerine geçen bir araç değildir; öğrenmeyi derinleştiren bir destek mekanizmasıdır.
Tüm uygulamalar; öğrencinin düşünmesini, sorgulamasını, anlam kurmasını ve kendi ifadesini geliştirmesini desteklemek üzere tasarlanmıştır.
Özet: Amaç hız değil, anlamdır.
2. ROL DAĞILIMI — Araç ve İnsan Dengesi
Yapay zekâ: yardımcıdır. Öğretmen: yön verendir. Öğrenci: aktif üretendir.
Özet: Yapay zekâ içerik üretebilir; ancak seçen, yorumlayan ve anlamlandıran her zaman insan olmaya devam eder.
3. PEDAGOJİK İLKE — Süreç Odaklı Öğrenme
Tüm örnekler sonucu değil, süreci merkeze alır: Öğrenciye doğrudan cevap vermek yerine yönlendirme yapılır. Hatalar öğrenmenin doğal ve gerekli bir parçası olarak kabul edilir.
Tartışma, analiz ve yeniden düşünme süreçleri teşvik edilir.
Özet: Önemli olan doğru cevaba ulaşmak değil, o cevaba nasıl ulaşıldığını fark etmektir.
4. ETİK VE GÜVENLİK
Tüm içerikler; öğrenci verisi kullanılmadan, anonim yapı korunarak ve etik ilkelere uygun şekilde hazırlanmıştır. Temel hassasiyetler: Kişisel veriler korunmalıdır. Üretilen içerikler eleştirel bir bakışla değerlendirilmelidir. Dijital güvenlik bilinci sürekli gözetilmelidir.
Özet: Teknoloji hız kazandırır; ancak sorumluluk her zaman insanda kalır.
5. TÜRKİYE BAĞLAMI
Bu örnekler; Millî Eğitim Bakanlığı’nın vizyonu, sınıf içi gerçeklikler ve öğretmenlerin zaman ile imkân koşulları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Özet: Amaç teorik bir model sunmak değil; Pazartesi sabahı sınıfta uygulanabilir bir yapı ortaya koymaktır.
6. ESNEKLİK — Uyarlama Özgürlüğü
Bu içerikler sabit değildir. Öğretmenler; sınıf seviyesine göre sadeleştirebilir, öğrenci ihtiyaçlarına göre dönüştürebilir, kendi pedagojik yaklaşımlarına göre yeniden kurgulayabilir.
Özet: Bu ek bir sınır çizmez. Bir başlangıç noktası sunar.
7. DÖRT TEMEL SORU — Yön Pusulası
Agency: Öğrenci burada gerçekten karar veriyor mu? Eleştirel Düşünce: Öğrenci sorguluyor mu? Bağlam: Bu içerik öğrencinin gerçek dünyasıyla bağlantılı mı?
Etik Muhakeme: Öğrenci doğru–yanlış üzerine düşünüyor mu?
Özet: Bu sorular bir kontrol listesi değil, bir yön pusulasıdır.
8. SON NOT
Yapay zekâ, eğitimi dönüştüren güçlü bir araçtır. Ancak bu dönüşümün yönünü belirleyecek olan teknoloji değil, insandır.
Kapanış: Bu ek; o yönü birlikte inşa etmek için yapılmış bir davettir.
Dünyanın YZ Eğitim Kütüphanesi
Bu kitabın dayandığı 5 UNESCO belgesi:
- UNESCO Öğretmen YZ Yetkinlik Çerçevesi (2024) — unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391104
- UNESCO Öğrenci YZ Yetkinlik Çerçevesi (2024) — unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391207
- Üretken YZ Rehberi (2023) — unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386693
- YZ Etiği Tavsiye Kararı (2021) — unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137
- Pekin Mutabakatı (2019) — unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000368303
- Bu kitap sizi bilgilendirmiyor — dünya kütüphanesine bağlıyor.
EK A-1
Branşlara Göre Yapay Zekâ Haritası
15 Branş · 45 Araç · Günde 5 Dakika
MEB YEĞİTEK 2026 Kılavuzuna Dayalı
80/20 KURALI
Her branşta sonucun yüzde sekseni, araçların en iyi yüzde yirmisinden gelir. Bu ekte her branş için o yüzde yirmiyi bulacaksınız: 3 araç, 1 rutin, 5 dakika.
Başlangıç Notu
Bu bölüm, farklı branşlarda yapay zekâ araçlarını sınıf içinde nasıl kullanabileceğinize dair bir başlangıç noktası sunar. Her branş için üç temel araç ve kısa bir uygulama önerisi yer alır. Amaç, seçenekleri çoğaltmak değil; süreci daha odaklı ve uygulanabilir hâle getirmektir.
Bu araçları olduğu gibi uygulamak zorunda değilsiniz. Kendi sınıfınızın ihtiyaçlarına göre uyarlayabilir, zamanla yeni araçlar keşfederek kendi yaklaşımınızı geliştirebilirsiniz.
Unutulmaması gereken şu: Dönüştürücü olan araç değil, o aracı nasıl kullandığınızdır.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — TÜRKÇE
Dil Becerileri, Okuma-Yazma ve Anlam Kurma
Türkçe eğitiminin merkezinde metin vardır. Yapay zekâ araçları, metin üretimi ve seviyelendirme süreçlerini destekleyerek öğrenmeyi çeşitlendirir.
- ChatGPT [Sınırlı Ücretsiz] — Yazma, soru üretme, metin oluşturma ve fikir geliştirme süreçlerinde destek sunar.
- Kompozisyon örnekleri üretir, metni geliştirmeye yardımcı olur ve ders planı oluşturma sürecini kolaylaştırır. NE ZAMAN? Yazma ödevlerinden önce fikir üretmek ve yazım sonrasında metni değerlendirmek için. → https://chatgpt.com
- Diffit [Sınırlı Ücretsiz] — Metinleri öğrencinin seviyesine göre uyarlayarak farklı zorluk düzeylerinde içerik sunar. NE ZAMAN? Aynı sınıftaki farklı öğrenme düzeylerine sahip öğrenciler için metni uygun seviyelere dönüştürmek amacıyla. → https://web.diffit.me
- NaturalReader [Ücretsiz] — Türkçe metinleri doğal bir sesle okuyarak dinleme becerilerini destekler. NE ZAMAN? Dinleme etkinlikleri hazırlarken veya okuma sürecinde desteğe ihtiyaç duyan öğrencilerle çalışırken. →
https://www.naturalreaders.com
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Önce ChatGPT ile metne yönelik sorular üretin, ardından Diffit ile bu metni farklı seviyelere uyarlayın ve son olarak NaturalReader ile dinleme etkinliğine dönüştürün.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — MATEMATİK
Problem Çözme, Muhakeme ve Görselleştirme
Matematikte asıl kazanım, doğru sonuca ulaşmaktan çok o sonuca nasıl gidildiğini anlamaktır. Yapay zekâ destekli araçlar, öğrencinin bu düşünme sürecini adım adım keşfetmesini destekler.
- Khanmigo [Sınırlı Ücretli] — Khan Academy tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli bir öğrenme aracıdır.
- Doğrudan cevap vermek yerine, ipuçlarıyla öğrenciyi yönlendirir ve kendi çözümünü bulmasına yardımcı olur. NE ZAMAN? Öğrenci bir problemde takıldığında, cevabı vermek yerine çözüm yolunu keşfetmesini desteklemek için. → https://www.khanmigo.ai
- Wolfram Alpha [Sınırlı Ücretsiz] — Denklem çözümü, grafik oluşturma ve adım adım çözüm süreçlerinde destek sunan bir hesaplama aracıdır. NE ZAMAN? Zor bir problemi anlamlandırmak ve çözüm sürecini incelemek için. → https://www.wolframalpha.com
- GeoGebra [Ücretsiz] — Matematik ve fen bilimleri için grafik, geometri ve cebir alanlarında etkileşimli çalışmalar yapılmasını sağlar. NE ZAMAN? Türev, fonksiyon veya geometrik kavramlar gibi soyut konuları görselleştirmek için. → https://www.geogebra.org
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Problemi önce Khanmigo ile ele alarak ipuçları eşliğinde çözmeye çalışın. Ardından Wolfram Alpha ile çözümünüzü kontrol edin ve son olarak GeoGebra kullanarak problemi görsel olarak inceleyin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — FEN BİLİMLERİ
Deney, Gözlem ve Bilimsel Sorgulama
Her deney her zaman fiziksel ortamda gerçekleştirilemeyebilir. Yapay zekâ destekli araçlar, deney düşüncesini sınıfa taşıyarak gözlem ve sorgulama sürecini destekler.
- PhET Interactive Simulations [Ücretsiz] — Colorado Üniversitesi tarafından geliştirilen interaktif simülasyonlar sunar. Fizik, kimya ve biyoloji konularında deneyim temelli öğrenmeyi destekler. NE ZAMAN? Fiziksel olarak yapılması zor olan deneylerde veya kavramı önce gözlemleyerek anlamlandırmak istediğiniz durumlarda. → https://phet.colorado.edu
- Science Journal (Google) [Ücretsiz] — Telefon sensörlerini kullanarak veri toplama ve grafik oluşturma imkânı sağlar. NE ZAMAN? Sınıf içinde yapılabilecek küçük ölçümlerde; ışık, ses, hareket veya manyetizma gibi konularda. → https://sciencejournal.withgoogle.com
- ChatGPT / Perplexity [Sınırlı Ücretsiz] — Hipotez kurma, sonuçları yorumlama vegüncel bilimsel bilgileri araştırma süreçlerinde destek sunar. NE ZAMAN? Deney sonrasında elde edilen sonuçları anlamlandırmak ve alternatif açıklamalar üzerine düşünmek için. → https://www.perplexity.ai
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
PhET ile kavramı gözlemleyin, ardından Science Journal ile veri toplayın ve son olarak Perplexity kullanarak bu verileri bilimsel bilgilerle ilişkilendirerek değerlendirin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — FİZİK
Görünmez Kuvvetleri Görünür Kılmak
Fizik, çoğu zaman doğrudan gözlemlenemeyen kuvvetleri ve süreçleri anlamaya çalışır. Simülasyon araçları bu görünmeyeni görünür hâle getirirken, yapay zekâ bu süreçlerin daha anlaşılır olmasını destekler.
- PhET Simulations [Ücretsiz] — Hareket, elektrik, manyetizma ve termodinamik gibikonular için gerçek zamanlı, etkileşimli simülasyonlar sunar. NE ZAMAN? Yeni bir konuya başlarken, kavramı önce deneyimlemek ve ardından formülle ilişkilendirmek için. → https://phet.colorado.edu
- Algodoo [Ücretsiz] — Fizik temelli bir simülasyon ortamıdır. Öğrencilerin kendi deneylerini tasarlamasına ve farklı senaryoları test etmesine imkân tanır. NE ZAMAN? Proje tabanlı çalışmalarda veya “ya şöyle olsaydı?” soruları üzerinden düşünürken. → https://www.algodoo.com
- Wolfram Alpha [Sınırlı Ücretsiz] — Denklem çözümü, grafik oluşturma ve matematiksel modelleme süreçlerinde destek sunar. NE ZAMAN? Fiziksel bir durumu matematiksel olarak ifade ederken ve model kurarken. → https://www.wolframalpha.com
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
PhET ile kavramı gözlemleyerek başlayın, ardından Algodoo ile farklı senaryoları deneyimleyin ve son olarak Wolfram Alpha kullanarak bu süreci matematiksel bir modele dönüştürün.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — KİMYA
Moleküler Dünyanın Görselleştirilmesi
Moleküller üç boyutlu yapılardır; ancak kitap sayfası çoğu zaman bu yapının yalnızca iki boyutlu bir temsilini sunar. Yapay zekâ ve dijital araçlar, bu sınırlılığı aşarak moleküler dünyayı daha somut ve anlaşılır hâle getirir.
- ChemCollective [Ücretsiz] — Carnegie Mellon Üniversitesi tarafından geliştirilen sanal bir kimya laboratuvarıdır. Güvenli bir ortamda, farklı deneylerin tekrar tekrar yapılmasına imkân tanır. NE ZAMAN? Laboratuvar süresinin sınırlı olduğu durumlarda veya riskli deneyleri güvenli bir ortamda ele almak için. → http://chemcollective.org
- Avogadro [Ücretsiz] — Üç boyutlu moleküler modelleme yazılımıdır. Molekül geometrisini, bağ açılarını ve yapısal ilişkileri görselleştirir. NE ZAMAN? Hibritleşme, molekül geometrisi ve bağ yapısı gibi konuları somutlaştırmak için. → https://avogadro.cc
- Midjourney / Leonardo.ai [Sınırlı Ücretsiz] — Soyut moleküler yapıları görselleştirerek öğrencinin zihninde daha kalıcı bir temsil oluşturur. NE ZAMAN? Moleküler yapıları ve hibritleşme gibi konuları görsel anlatımla desteklemek için. → https://leonardo.ai
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Avogadro ile molekülün üç boyutlu yapısını inceleyin, ardından ChemCollective ile bu yapının tepkimelerdeki davranışını gözlemleyin ve son olarak görsel üretim araçlarıyla bu süreci destekleyen bir görsel oluşturun.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — BİYOLOJİ
Yaşamın Yapısı ve Süreçleri
Biyoloji, farklı ölçekler arasında düşünmeyi gerektirir — hücreden ekosisteme uzanan bir bütünlük içinde. Yapay zekâ destekli araçlar, bu ölçekler arası geçişi daha anlaşılır ve deneyimlenebilir hâle getirir.
- Artbreeder [Sınırlı Ücretsiz] — Farklı canlı özelliklerini bir araya getirerek genetik çeşitlilik ve adaptasyon üzerine düşünme imkânı sunar. NE ZAMAN? Genetik, adaptasyon ve tür kavramlarını somutlaştırmak için. → https://www.artbreeder.com
- HeyGen / D-ID [Sınırlı Ücretsiz] — Yazılı metinleri avatar videolarına dönüştürür.“Konuşan organlar” gibi uygulamalarla, biyolojik sistemlerin birinci ağızdan anlatımını mümkün kılar. NE ZAMAN? Biyolojik sistemleri somutlaştırmak ve karmaşık süreçleri birinci ağızdan anlatmak için. → https://www.heygen.com
- NotebookLM [Ücretsiz] — Ders notlarını işleyerek sesli anlatılara dönüştürür;özellikle yoğun konuların tekrarında destek sağlar. NE ZAMAN? Hücre bölünmesi, fotosentez gibi karmaşık konuları farklı bir formatta tekrar etmek için. → https://notebooklm.google.com
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
NotebookLM ile konuyu kısa bir sesli anlatı hâline getirin, ardından HeyGen ile ilgili organ veya sistemi canlandırın ve son olarak Artbreeder kullanarak genetik çeşitlilik üzerine düşünmeyi destekleyen görsel bir çalışma oluşturun.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — SOSYAL BİLİMLER
Tarih, Coğrafya ve Kültürün Canlandırılması
Zaman ve mekânı anlamlı bir hikâyeye dönüştürebilen öğretmen, öğrencisine yalnızca bilgi değil, deneyim kazandırır. Yapay zekâ destekli araçlar, bu hikâyeyi daha görünür, tartışılabilir ve çok boyutlu hâle getirir.
- Character.ai [Sınırlı Ücretsiz] — Tarihî figürlerle rol-play yapılmasını sağlar;öğrenciler farklı bakış açılarını birinci ağızdan deneyimleyebilir. NE ZAMAN? Tarihî olayları farklı perspektiflerden ele almak ve karar anlarını tartışmak için. → https://character.ai
- Google Earth Studio [Ücretsiz] — Coğrafi mekânları sinematik bir bakışla keşfetme imkânı sunar; yer ve mekân ilişkisini güçlendirir. NE ZAMAN? Coğrafi bölgeleri, tarihî alanları veya doğal oluşumları görsel olarak incelemek için. → https://www.google.com/earth/studio/
- Perplexity [Sınırlı Ücretsiz] — Kaynak temelli araştırma yapmayı destekler; sunulan bilgileri referanslarla birlikte sunar. NE ZAMAN? Tarihsel konuları araştırırken, farklı kaynakları karşılaştırmak ve doğrulamak için. → https://www.perplexity.ai
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Perplexity ile konuyu araştırarak başlayın, ardından Character.ai ile ilgili tarihî figür üzerinden farklı bakış açılarını deneyimleyin ve son olarak Google Earth Studio ile olayın geçtiği mekânı görsel olarak inceleyin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — İLKOKUL
Temel Becerilerin Oyunla İnşası
İlkokul çağında öğrenme, oyun ve keşif üzerinden ilerler. Yapay zekâ destekli araçlar bu süreci destekler; çocuğun öğrenme deneyimini zenginleştirir, ancak onun yerini almaz.
- Khan Academy Kids [Ücretsiz] — 2–8 yaş arası çocuklar için matematik, okuma ve sosyal-duygusal beceriler alanında zengin içerikler sunar. Reklamsız ve güvenli bir öğrenme ortamı sağlar. NE ZAMAN? Sınıf içinde bireyselleştirilmiş öğrenme süreçlerinde veya evde tekrar çalışmalarında. → https://learn.khanacademy.org/khan-academy-kids/
- Seesaw [Sınırlı Ücretsiz] — Öğrenci çalışmalarının kaydedildiği bir portfolyo sistemi sunar; öğretmen ve velinin sürece birlikte katılmasını destekler. NE ZAMAN? Süreç değerlendirmesi yapmak ve ev-okul iletişimini güçlendirmek için, özellikle 1–3. sınıf düzeylerinde. → https://web.seesaw.me
- Starfall [Sınırlı Ücretsiz] — Okuma becerilerini geliştirmeye yönelik interaktif içerikler sunar ve öğrencinin seviyesine uygun ilerleme sağlar. NE ZAMAN? Harf-ses eşleşmesi ve okuma akıcılığı kazandırma sürecinde. → https://www.starfall.com
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Khan Academy Kids ile temel kavramları tanıtarak başlayın, ardından Starfall ile okuma becerilerini pekiştirin ve son olarak Seesaw üzerinden çalışmaları velilerle paylaşarak öğrenme sürecini görünür hâle getirin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — OKUL ÖNCESİ
Keşif, Oyun ve Yaratıcılık
Bu yaşta öğrenme, duyular ve deneyim üzerinden gerçekleşir. Yapay zekâ destekli araçlar, çocuğun keşif sürecini zenginleştirir; ancak dokunmanın, oynamanın ve deneyimlemenin yerini almaz.
- Endless Alphabet [Sınırlı Ücretsiz] — Harfleri animasyonlu karakterler ve kısa hikâyelerle öğreten eğlenceli bir uygulamadır. Her harf, çocukların ilgisini çeken küçük bir anlatıyla sunulur. NE ZAMAN? Harf tanıma sürecinde, her gün küçük ve odaklı bir öğrenme anı oluşturmak için. → https://originatorkids.com
- Khan Academy Kids [Ücretsiz] — 2–8 yaş arası çocuklar için matematikten dile,sosyal-duygusal becerilerden keşfe kadar geniş bir içerik sunar. NE ZAMAN? Günlük program içinde kısa süreli, odaklı etkinlikler planlamak için. → https://learn.khanacademy.org/khan-academy-kids/
- Duckie Deck [Ücretsiz] — Renk, şekil, sayı ve harf gibi temel kavramları kısa ve eğlenceli oyunlarla destekler. NE ZAMAN? Serbest zamanlarda veya etkinlikler arası geçişlerde, dikkat süresine uygun kısa tekrarlar için. → https://duckiedeck.com
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Endless Alphabet ile harfi tanıtarak başlayın, ardından Duckie Deck ile kısa ve eğlenceli tekrarlar yapın ve son olarak Khan Academy Kids ile bu öğrenmeyi farklı bir bağlam içinde pekiştirin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — ÖZEL EĞİTİM
Erişilebilirlik ve Bireyselleştirme
Özel eğitim, her öğrencinin kendi öğrenme yolunu bulmasına eşlik etme sürecidir. Yapay zekâ destekli araçlar bu yolu daha erişilebilir hâle getirebilir; ancak yönü ve anlamı belirleyen yine öğretmendir.
- Immersive Reader (Microsoft) [Ücretsiz] — Metni daha anlaşılır hâle getiren birokuma destek aracıdır. Hecelere ayırma, satır odaklama ve görsel destekler sunar. NE ZAMAN? Okuma sürecinde desteğe ihtiyaç duyan öğrencilerle günlük metin çalışmalarında. → https://www.onenote.com/learningtools
- ElevenLabs / NaturalReader [Sınırlı Ücretsiz] — Metinleri doğal ve akıcı bir sesle okuyarak içeriklerin farklı yollarla erişilmesini sağlar. NE ZAMAN? Görsel erişimde zorlanan öğrenciler için ders içeriklerini sesli hâle getirmek amacıyla. → https://elevenlabs.io
- MagicSchool AI / Goblin Tools [Sınırlı Ücretsiz] — Bireyselleştirilmiş eğitim planları oluşturma sürecinde öğretmene destek sunar ve yapılandırılmış bir başlangıç sağlar. NE ZAMAN? BEP hazırlama sürecinde, planlama ve çerçeve oluşturma aşamalarında. → https://www.magicschool.ai
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Her öğrencinin ihtiyacına uygun bir ya da iki aracı belirleyerek düzenli bir rutin oluşturun; bu araçları sınıf içinde doğal ve akıcı bir şekilde kullanarak öğrenme sürecini destekleyin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — YABANCI DİL
Konuşma Cesareti ve Otantik Pratik
Dil öğrenimi, düzenli pratikle gelişir. Yapay zekâ destekli araçlar, öğrencilere güvenli bir ortamda tekrar yapma ve kendilerini ifade etme imkânı sunar.
- TalkPal AI [Ücretsiz] — Yapay zekâ destekli bir konuşma partneridir. Günlük yaşam senaryoları üzerinden konuşma pratiği yapılmasını sağlar ve anlık geri bildirim sunar. NE ZAMAN? Konuşma kaygısı yaşayan öğrenciler için, rahat bir ortamda pratik yapmak amacıyla. → https://talkpal.ai
- Diffit [Sınırlı Ücretsiz] — Metinleri öğrencinin seviyesine uygun hâle getirir ve buna bağlı etkinlikler oluşturur. NE ZAMAN? Otantik metinleri öğrencinin dil seviyesine uyarlamak ve ders materyali hazırlamak için. → https://web.diffit.me
- ElevenLabs [Sınırlı Ücretsiz] — Metinleri doğal ve akıcı bir sesle seslendirerek dinleme becerilerini destekler. NE ZAMAN? Dinleme etkinliklerinde doğru telaffuz ve akıcılığı modellemek için. → https://elevenlabs.io
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Diffit ile metni öğrencinin seviyesine uygun hâle getirin, ardından ElevenLabs ile doğru telaffuzla dinleme çalışması yapın ve son olarak TalkPal ile kısa bir konuşma pratiği gerçekleştirin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ
Kodlama ve Yapay Zekâ Okuryazarlığı
Günümüzde yalnızca kod yazmayı bilmek yeterli değil; yapay zekâ ile birlikte çalışabilmek, onu doğru yönlendirebilmek ve elde edilen çıktıları değerlendirebilmek de temel bir beceri hâline geliyor.
- Cursor / GitHub Copilot [Sınırlı Ücretsiz] — Kod yazma sürecinde öğrenciye eşlik eden bir “eş-programcı” gibi çalışır; hataları fark etmeye ve alternatif çözümler üretmeye yardımcı olur. NE ZAMAN? Kod yazma süreçlerinde, özellikle anlık geri bildirim ve hata düzeltme aşamalarında. → https://cursor.sh
- Teachable Machine (Google) [Ücretsiz] — Kod yazmadan basit makine öğrenimi modelleri oluşturmayı sağlar. Öğrenciler, görsel verilerle kendi modellerini eğitebilir. NE ZAMAN? Yapay zekâ kavramlarını teoriden çok deneyim üzerinden öğretmek için. → https://teachablemachine.withgoogle.com
- Code.org [Ücretsiz] — Blok tabanlıdan metin tabanlı kodlamaya geçişi destekleyen kapsamlı bir öğrenme platformudur. NE ZAMAN? Kodlama derslerinin temel yapısını oluşturmak ve düzenli pratik sağlamak için. → https://code.org
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Code.org ile temel kodlama becerilerini pekiştirin, ardından Teachable Machine ile basit bir yapay zekâ modelini deneyimleyin ve son olarak Cursor veya Copilot ile kod yazarken yapay zekâ ile birlikte çalışmayı deneyimleyin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — GÖRSEL SANATLAR
Yaratıcılık, Tasarım ve Dijital Sanat
Yapay zekâ, sanatın yerini almak için değil; sanatçının hayal gücünü daha hızlı ve farklı yönlerde keşfetmesine destek olmak için bir araçtır.
- Midjourney / DALL·E [Sınırlı Ücretsiz] — Metin komutlarından yüksek kalitede görseller üretir. Farklı sanat akımlarını deneyimlemek ve alternatif kompozisyonlar oluşturmak için etkili bir araçtır. NE ZAMAN? Sanat akımları (örneğin Van Gogh, Kübizm) üzerine çalışırken veya yeni bir kompozisyon fikri geliştirirken. → https://openai.com/dall-e
- AutoDraw (Google) [Ücretsiz] — Basit çizimleri tanıyarak daha gelişmiş görsel öneriler sunar ve öğrencinin çizimini geliştirmesine yardımcı olur. NE ZAMAN? Temel çizim becerilerinin geliştiği erken yaş gruplarında ve hızlı eskiz çalışmalarında. → https://www.autodraw.com
- Krea.ai / Firefly [Sınırlı Ücretsiz] — Eskizleri farklı sanat tarzlarına dönüştürerek stil değişimini görünür kılar ve öğrencinin üretimini farklı estetik yaklaşımlarla yeniden yorumlar. NE ZAMAN? Stil transferi ve sanat akımları üzerine çalışırken, öğrencinin kendi üretimini farklı bakış açılarıyla değerlendirmek için. → https://www.krea.ai
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
AutoDraw ile temel bir çizim oluşturun, ardından DALL·E ile bu çizimi farklı bir sanat akımı içinde yeniden yorumlayın ve son olarak Krea.ai ile stil dönüşümünü görsel olarak deneyimleyin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR
Hareket Analizi ve Sağlıklı Yaşam
Beden eğitimi yalnızca fiziksel aktiviteden ibaret değildir; hareketin doğru uygulanmasını, beden farkındalığını ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını geliştiren bir öğrenme alanıdır. Yapay zekâ destekli araçlar, bu süreci daha görünür ve takip edilebilir hâle getirir.
- Coach’s Eye / Hudl Technique [Sınırlı Ücretsiz] — Hareket kaydı üzerinden ağır çekim ve çerçeveleme yaparak teknik analiz yapmayı sağlar. NE ZAMAN? Teknik öğretiminde — basketbol atışı, koşu adımı, yüzme vuruşu gibi becerilerin gözden geçirilmesinde. → https://www.hudl.com/products/technique
- HomeCourt [Sınırlı Ücretsiz] — Hareket ve atış analizini yaparak performans verileri sunar ve gelişimi takip etmeye yardımcı olur. NE ZAMAN? Bireysel beceri gelişimini izlemek ve öğrencinin motivasyonunu artırmak için. → https://www.homecourt.ai
- Google Fit / Apple Fitness [Ücretsiz] — Günlük aktivite, adım ve kalori takibi yaparak fiziksel farkındalığı destekler. NE ZAMAN? Sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazandırmak ve sınıfça hedefler belirlemek için. → https://www.google.com/fit/
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Coach’s Eye ile hareketi kaydederek teknik bir gözlem yapın, ardından HomeCourt ile performansı analiz edin ve son olarak Google Fit üzerinden hedefler belirleyerek süreci düzenli olarak takip edin.
BRANŞLARA GÖRE YZ HARİTASI — MÜZİK
Beste, Dinleme ve Yaratıcı Üretim
Yapay zekâ, müzik üretiminde yeni imkânlar sunar; ancak müziği anlamlandırmak, yorumlamak ve ifade etmek insanın rehberliğinde gelişir.
- Suno AI [Sınırlı Ücretsiz] — Metinleri farklı müzik türlerinde besteye dönüştürerek türler arası farkları deneyimlemeyi sağlar. NE ZAMAN? Müzik türlerini karşılaştırırken veya yazılı bir metni şarkıya dönüştürmek istediğinizde. → https://suno.com
- Udio [Sınırlı Ücretsiz] — Yüksek kalitede müzik üretimi sunar ve oluşturulan parçaların geliştirilmesine imkân tanır. NE ZAMAN? Öğrencinin yazdığı sözleri müzikal bir forma dönüştürmek ve kompozisyon çalışmalarını desteklemek için. → https://www.udio.com
- Google Magenta / MusicGen [Ücretsiz] — Müzik teorisi ve üretimi üzerine deneyler yapılmasını sağlayan açık kaynaklı araçlardır. NE ZAMAN? Ritim, melodi ve armoni üzerine çalışırken; “ne değişirse ne olur?” sorusunu keşfetmek için. → https://magenta.tensorflow.org
GÜNLÜK RUTİN — 5 DAKİKA
Öğrencinin yazdığı metni Suno ile farklı müzik türlerinde bestelemeyi deneyin, ardından Udio ile bu üretimi geliştirin ve son olarak Magenta kullanarak ortaya çıkan müziği teorik açıdan inceleyin.
Resmî Tamamlayıcı Rehber
Bu ek, Millî Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü (YEĞİTEK) tarafından 2026 yılında yayımlanan genişletilmiş resmî kılavuzla tam uyumlu olacak şekilde hazırlanmıştır. Her branşta önerilen araçlar, söz konusu kılavuzda yer alan yüzlerce araç arasından 80/20 prensibiyle öğretmenin günlük pratiğine en yüksek katkıyı sağlayanlar olarak damıtılmıştır.
TEMEL REFERANS KAYNAĞI — Bu ekin dayandığı resmî yayın
Sevil, Ş. & Saralar, İ. (2026). Eğitimde Kullanılan Yapay Zekâ Araçları: Öğretmen El
Kitabı (Genişletilmiş Versiyon). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü. Ankara. ISBN: 978-975-11-9535-7. Kaynak: yegitek.meb.gov.tr
Öğretmenimize Not
Bu ekte yer alan 45 araç, 15 farklı branş için iyi bir başlangıç noktası sunar; ancak tek seçenek değildir. YEĞİTEK tarafından hazırlanan rehberde, her branşa yönelik farklı araçlara ve örnek kullanım senaryolarına da yer verilmektedir.
İsterseniz bu üç araçla başlayabilir, kendinizi daha rahat hissettikçe seçeneklerinizi genişletebilirsiniz. Bu süreçte önemli olan hız değil; sizin ve öğrenciniz için anlamlı olan yolu bulabilmektir.
Dönüştürücü olan, aracın kendisi değil; o aracı sınıfa nasıl taşıdığınız ve nasıl anlamlandırdığınızdır.
Bu kitabın ana bölümlerinde vurgulanan “İnsan + Yapay Zekâ” yaklaşımı burada da geçerlidir: Araçlar destek olur, yönü ise siz belirlersiniz.
EK A.1
MEB Tablo 18 — Üretken YZ’nin Branş Bazlı Haritası
Tam Metin · 32 Satır · 13 Branş
Neden Bu Tablo?
Bu ek, Millî Eğitim Bakanlığı’nın 2026 kılavuzunda yer alan Tablo 18’in tam metnidir (s. 178–181). Branş bazında hangi üretken yapay zekâ aracının hangi ders senaryosunda kullanılacağını gösteren resmî tavsiye matrisidir.
Önceki sayfalardaki Ek A-1, bu tablodan damıtılmış 3 araçlık günlük pratik önerilerini sundu.
Burada ise tablonun tamamı, öğretmenin palet genişletmek istediğinde başvurabileceği kaynak olarak yer alıyor.
KAYNAK — Resmî yayın referansı
Sevil, Ş. & Saralar, İ. (2026). Eğitimde Kullanılan Yapay Zekâ Araçları: Öğretmen El
Kitabı (Genişletilmiş Versiyon). MEB YEĞİTEK. ISBN: 978-975-11-9535-7
| BRANŞ YZ TÜRÜ ARAÇLAR SOMUT DERS SENARYOSU |
| KİMYA | Görsel Üretme | Midjourney, Leonardo.ai | Soyut Molekül Tasarımı: “Karbon atomunun sp3 hibritleşmesini gösteren, elektron bulutlarının 3B ve renkli olduğu hiper-gerçekçi bir görsel oluştur.” |
| KİMYA | Araştırma / Analiz | SciSpace, Perplexity | Makale Analizi: “Bu kimyasal tepkimeyle ilgili son 5 yılda yayımlanan makaleleri bul ve lise seviyesinde özetle.” |
| KİMYA | Video Üretme | Runway Gen-2 | Deney Simülasyonu: “Sodyum metalinin suya atılınca patlamasını ağır çekimde gösteren sinematik bir video” ile riskli deneyler güvenle izletilir. |
| FİZİK | Görsel Üretme | Bing Image Creator, Firefly | Metaforik Anlatım: “Kara deliğin olay ufkunu ve zaman bükülmesini anlatan, Einstein’ın teorisine uygun sanatsal bir illüstrasyon çiz.” |
| FİZİK | Problem Çözme | ChatGPT (Canvas), Wolfram | Sokratik Yöntem: Cevabı direkt vermeden, “Bu fizik probleminde hangi formülü kullanması gerektiğini ipuçlarıyla buldur” komutuyla özel ders verilir. |
| FİZİK | Video Üretme | Pika Labs | Simülasyon: “Sürtünmesiz ortamda hareket eden bir cismin sonsuza kadar gidişini gösteren animasyon” ile Newton yasaları görselleştirilir. |
| BİYOLOJİ | Görsel Üretme | Artbreeder, Midjourney | Genetik Karıştırma: Artbreeder ile bir aslan ile kartalı genetik olarak birleştirip (Griffin) adaptasyon ve genetik çeşitlilik konuları tartışılır. |
| BİYOLOJİ | Video / Avatar | HeyGen, D-ID | Konuşan Organlar: Kalp görselini HeyGen ile konuşturarak kalbin kendi ağzından vücuda kanı nasıl pompaladığını anlattığı video hazırlanır. |
| BRANŞ YZ TÜRÜ ARAÇLAR SOMUT DERS SENARYOSU |
| BİYOLOJİ | Sesli İçerik | NotebookLM | Biyo-Podcast: Hücre
bölünmesi konusundaki ders notlarını yükleyip yapay zekâya iki sunuculu bir radyo programı (podcast) hazırlatılır. |
| TARİH & SOSYAL | Görsel Üretme | Midjourney V6 | Tarihî Canlandırma: “İstanbul’un fethini, Fatih Sultan
Mehmet’in otağını ve
surları 1453 atmosferinde foto-gerçekçi olarak çiz.” |
| TARİH & SOSYAL | Metin / Sohbet | Character.ai, ChatGPT | Role-Play:
Yapay zekâya “Sen
Atatürk’sün”
rolü verilerek öğrencilerin Kurtuluş
Savaşı
stratejileri hakkında soru sorması
sağlanır. |
| TARİH & SOSYAL | Araştırma | Perplexity | Kanıtlı Tarih: “Lozan Antlaşması hakkındaki
yanlış bilinenleri akademik kaynaklarıyla listele”
denilerek
medya okuryazarlığı öğretilir. |
| EDEBİYAT & TÜRKÇE | Müzik Üretme | Suno AI, Udio | Şiirden Şarkıya: Divan şiirini
veya öğrencinin yazdığı şiiri Suno’ya verip “Bunu Türk
Sanat Müziği veya Rap
tarzında
bestele”
diyerek
şiir ezberi eğlenceli hâle getirilir. |
| EDEBİYAT & TÜRKÇE | Görsel Üretme | DALL-E 3 | Roman Betimlemesi: “Çalıkuşu romanındaki Feride’nin sınıfını betimlemelere sadık kalarak çiz” diyerek okuduğunu anlama ve imgeleme çalışması yapılır. |
| EDEBİYAT & TÜRKÇE | Analiz / Yazım | Claude 3.5 | Yazar Koçluğu: Öğrencinin hikâyesini yükleyip “Buna not verme,
sadece kurgu hatalarını bul
ve bir editör
gibi tavsiye ver” denir. |
| COĞRAFYA | Video Üretme | Google Earth Studio | Sinematik
Uçuş: Amazon ormanları veya Everest tepesi üzerinde drone çekimi tarzında koordinatları belirlenmiş profesyonel videolar hazırlanır. |
| COĞRAFYA | Görsel Üretme | Leonardo.ai | Kesit Alma: “Volkanik bir dağın patlama anını ve yer altındaki
magma tabakasını gösteren eğitici bir kesit(cross-section) görseli oluştur.” |
| YABANCI DİL | Seslendirme | ElevenLabs | Aksan Kopyalama: Öğretmen
kendi sesini klonlayarak yazdığı İngilizce metni “Native Speaker” aksanıyla kendi ses tonuyla seslendirir. |
| YABANCI DİL | Metin Üretimi | Diffit | Seviye
Uyarlama: BBC’den alınan zor bir
haberi “A2 seviyesine indir, kelimeleri sadeleştir ve buna uygun
test soruları hazırla” denir. |
| YABANCI DİL | Konuşma | TalkPal, ChatGPT Voice | Sanal Partner: Öğrenci, havaalanındaki bir gümrük memuru rolündeki
yapay zekâ ile sesli konuşma pratiği yapar. |
| MATEMATİK | Görselleştirme | GeoGebra AI | Dinamik Geometri:
Metin olarak yazılan
problemi
(“Tabanı kare
olan bir piramit…”)
anında 3B ve hareketli bir modele dönüştürür. |
| MATEMATİK | Kodlama | Qwen, ChatGPT | Veri Analizi: İstatistik dersinde
“Bu veri setinin standart sapmasını hesaplayan Python kodunu yaz ve grafiğini çiz” komutuyla analiz yapılır. |
| BRANŞ YZ TÜRÜ ARAÇLAR SOMUT DERS SENARYOSU |
| BİLİŞİM & KODLAMA | Kod Editörü | Cursor, GitHub Copilot | Eş Programcı: Öğrenci kod yazarken Cursor “Burada mantık hatası var, döngüyü
sonsuza
soktun” diyerek anlık geri
bildirim verir. |
| BİLİŞİM & KODLAMA | Oyun Tasarımı | Leonardo.ai, Suno | Asset Üretimi: Öğrencilerin kodladığı oyun için arka plan görsellerini ve oyun
müziklerini telifsiz olarak yapay zekâya ürettirir. |
| BİLİŞİM & KODLAMA | Öğretim | Teachable Machine | Makine Öğrenmesi: Kod yazmadan kameraya
elma ve armut göstererek bilgisayara bunları ayırt etmeyi öğreten model eğitilir. |
| REHBERLİK (PDR) | İletişim | Claude 3.5, ChatGPT | Veli İletişimi:
“Çok hareketli ama görsel
zekâsı yüksek
bir öğrencinin ailesine, onu kırmadan durumu anlatan nazik bir
e-posta taslağı hazırla.” |
| REHBERLİK (PDR) | Planlama | MagicSchool AI, Goblin Tools | BEP Hazırlama: Özel
gereksinimli öğrenci için
güçlü ve zayıf yönlerini
girerek Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı
(BEP) taslağı oluşturulur. |
| ÖZEL EĞİTİM | Erişilebilirlik | ElevenLabs, NaturalReader | Sesli Kitap: Görme
yetersizliği olan öğrenci için
ders notları, ElevenLabs ile duygulu ve tonlamalı bir insan sesiyle sesli kitaba dönüştürülür. |
| ÖZEL EĞİTİM | Okuma Desteği | Immersive Reader | Disleksi Dostu: Metinleri hecelerine
ayırır, satır satır odaklar ve kelimelerin üzerine resimli sözlük
ekleyerek okumayı kolaylaştırır. |
| ÖZEL EĞİTİM | İletişim | Otsimo, VoiceITT | Alternatif
İletişim: Konuşma güçlüğü çeken öğrencinin çıkardığı
sesleri anlayıp net bir konuşmaya çevirir veya kavram
öğretimi yapar. |
| GÖRSEL SANATLAR | Tasarım | Firefly, Krea.ai | Stil Transferi: Öğrencinin kâğıda çizdiği basit bir karakalem
eskizi, Krea.ai
ile eş zamanlı olarak
“Van Gogh tarzı yağlı boya” tabloya dönüştürülür. |
| MÜZİK | Beste / Teori | Suno AI | Müzik Türleri: “Aynı melodiyi hem caz
hem de heavy metal tarzında çal” diyerek müzik türleri arasındaki ritim ve enstrüman farkları öğretilir. |
* Tablodaki satırlar 13 farklı branş alanını kapsamaktadır. Her satır, MEB’in pedagojik tavsiye çerçevesinde “ne için, hangi araç, nasıl bir senaryoda” sorusuna verdiği resmî yanıttır.
Bu tablo bir ‘kullanma talimatı’ değil; öğretmenin kendi paletini genişletmek istediğinde başvurabileceği bir esin haritasıdır.
Araç değişir; öğretmenin pedagojik kararı kalır.
